تاریخچه سازه های پارچه ای

سازه چادری

از گذشته تا به امروز

تاریخچه سازه های پارچه ای به زمانی باز می­ گردد که انسان­ها برای محافظت در برابر عوامل جوی به چادرها پناه بردند.

44000 سال قبل در عصر یخبندان و در دشتهای یخ زده سیبری انسان­ هایی از سرمای شدید نجات پیدا کرده بودند آنها پوست حیوانات را بین چوبها آویزان کرده و برای خود پناهگاه­ های ساده­ ای ساختند.

اقوام بادیه­ نشین بز را صدها سال برای پوشش چادر و تقسیم­ بندی­ های داخل آن جهت جدا ساختن انسان از گوسفندان به کار می­ بردند.

شکل ایده­ آل چادرها برای محافظت در مقابل ریزش باران­های شدید و آتش چادرهای مخروطی شکل هستند که در بالای آن قسمتی را برای خروج دود باز می­ گذاشتندکه خانه سرخ­پوستان آمریکایی که در عکس زیر قابل مشاهده است شاهکاری از طراحی این سازه بود.

چادر عشایر

البته چادرهای عشایر و کوچ­ نشینان مغول که به یورت شهرت دارند و در زیر قابل مشاهده هستند را هم می­توان به عنوان ابتدایی­ ترین نوع سازه­ های چادری در نظر گرفت که دارای انعطاف­ پذیری قابل توجهی با شرایط اقلیمی منطقه می­ باشند.

یورت چادری قدیمی

استفاده از سازه ­های چادری جدید در طی جنگ جهانی دوم آغاز شد زمانی که ارتش آمریکا به دنبال نوعی از سازه بود که بتواند آنتن­ های رادار را بدون اینکه سد راه پرتوهای الکترومغناطیس شود و مزاحم انتقال و دریافت آن­ها باشد پنهان کند.

این نیاز والتر برد را واداشت تا درسال 1942 اولین گنبدها را با سیستم هوای فشرده طراحی کند که نمونه ای از آن در عکس زیر قابل مشاهده است.

 

چادر عشایر

اولین بنای واقعی معماری با این نوع سازه توسط ولادیمر شوخوف طراحی شد که تمامی محاسبات کاربردی تنش­ ها و تغییرشکل­ های حاصل از تنش­ها را توسعه داد و پس از آن آنتونیوگائودی با معکوس کردن یک ساختار فشاری یک ساختار معلق کششی بدست آورد که در کلیسای ساگرافمیلیا از آن استفاده کرد.

سازه پارچه ای

پس از آن سازه­های چادری در سال 1960 توسط فرای اوتو رواج دوباره­ ای گرفت.وی پیوسته به دنبال نوعی معماری بود که کمترین مصالح را مصرف کند.

دو طرح پیشنهادی او شامل شبکه سیمی آویخته که در نمایشگاه مونترال و همچنین ورزشگاه المپیک مونیخ می­باشد که هردو جزء عظیم­ترین و پیچیده­ ترین سازه­ های چادری هستند.

در حال حاضر هرسال صدها سازه غشایی کوچک و بزرگ در نقاط مختلف دنیا برپا می­شود فرم­های سبک معلق و شناور این سازه­ ها ترکیبات بدیعی را بوجود می­ آورد که تحسین هر بیننده­ ای را برمی­ انگیزد.

نخستین سایبان ها در تاریخ

قدمت استفاده از سقف‌های متحرک به قرون گذشته برمی گردد، انواع مختلفی از این سقف ها را می‌‌توان در طول تاریخ مشاهده کرد و اولین آن را به سازه‌های چادری نسبت می دهند: سازه‌هایی با ویژگی سهولت در حمل، و سهولت در باز و بسته شدن. نخستین سایبان‌ها در رم و یونان برای در امان ماندن تماشاچیان از  عوامل مزاحم طبیعی مثل آفتاب و باران استفاده می شد. این سایبان‌ها اغلب در اندازه‌های بزرگ ساخته می شدند.

در قبیله های هندی، آفریقایی و آمریکایی چادرهای باز وبسته شونده سالها مورد استفاده قرار می‌گرفتند. برپایی و جمع شدن سریع، از ویژگی این چادرها بود. با طناب های متصل به چادر جهت آنها تغییر می‌کرد و در بالای چادر محلی برای تخلیۀ دود درنظر گرفته می‌شد.

رونق سقف های متحرک

سایبان های چادری پس از آن در اروپای قرن هجدهم طرفدارانی پیدا کرد. در ایتالیا یکی از این سایبان ها برای جلوگیری از نور خورشید ساخته شد. با گذشت زمان و گرایش روزافزون مردم به مکان های ورزشی، ساخت سقف های جمع‌شونده رونق پیدا کرد. وجود جرثقیل‌ها نیز درآن زمان کمکی به گسترش ساخت سقف های جمع‌شونده بود.

پژوهش های فرای اتو روی سقف‌های جمع شونده با سازۀ غشایی در نیمه ی قرن بیستم محبوبیت این سازه را در اروپا بیشتر کرد. سقف گنبدی در پیتسبرگ و پوشش بازوبسته شونده برای استخر بزرگی در اسپانیا از نتایج این توجه است.

سبکی، انعطاف پذیری، راحتی در بازوبسته شدن و حمل، چنین سقف هایی را در دیدگاه معماران ارزشمند ساخته است.

سازه چادری در معماری بومی ایران

پیشینه معماری چادری در ایران مربوط به کوچ­ نشینان و عشایر ایران می­ باشد.کوچ­ نشینی شیوه­ ای از زندگی است که رابطه مشخص و ثابتی با طبیعت و محیط اطراف خود ندارد و گروه­ های کوچ­ نشین علاقه­ ای به استقرار و ماندن در یک مکان ندارند.

از آنجا که کوچ­ نشینان بستر طبیعی ثابتی جهت زندگی ندارند قادر به استفاده از مساکن ثابت نمی­ باشند از این­رو از مساکن متحرک بهره می­ گیرند.این نوع از خانه­ های متحرک یا چادرها غالبا از پارجه نمد چرم و یا منسوجات موئین همراه با مواد دیگر مانند نی و چوب ساخته می­ شوند که این امر بسته به محیط طبیعی نوع دامی که می­ پرورانند و سنن و آداب کوچ­ نشینان است که حتی در شکل چادر و تقسیمات داخلی آن اثر می­ گذارد.

درعکس زیر نمونه ای از چادرهای عشایر کوچ نشین ایران قابل مشاهده است.

چادر عشایر

انواع چادرها در معماری بومی ایران

  • سیاه چادر

  • چادر کردها

بهره­ گیری از سازه­ های چادری در معماری معاصر ایران

امروزه با توجه به اهمیت انرژی و طبیعت استفاده از سازه­های چادری جایگاه بهتری بدست آورده است و تاکنون نمونه­ های زیادی در ایران اجرا شده است که برخی از آنها عبارتند از:

  • پارک آب و آتش تهران
  • دانشکده هنر و معماری تبریز
  • ورزشگاه تختی
  • دانشگاه سمنان
  • سایبان آرامگاه شیخ صفی­ الدین اردبیلی

بهره ­گیری از سازه­ های چادری در معماری معاصر جهان

فهرست منابع:

کتاب سازه های پارچه ای کششی، نویسنده کریگ هانتینگتون، ترجمه دکتر محمود گلابچی.

کتاب معماری سازه، نویسنده جی جی اسکیرل، ترجمه رئوف قاسمی.

مقاله “نقش طراحی سازه های چادری در ایجاد حس تعلق به مکان” نویسندگان شیما هاشمی و عطااله عرفانی.

3 thoughts on “تاریخچه سازه های پارچه ای

  1. Pingback: مرکز تفریحی خان شاتیر - سازه های پارچه ای تیوان | طراحی، تولید و اجرا سازه های چادری، کابلی، فلزی

  2. Pingback: ورزشگاه سن نیکولا چگونه طراحی و ساخته شد؟ | گروه مهندسی تیوان ⚽

  3. Pingback: معماری استادیوم المپیک مونیخ، نمایشی از شکوه آلمان | گروه مهندسی تیوان ⚽

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوالی دارید؟ در خدمتتون هستم